انواع وقف

عمل پسندیده و خیرخواهانه وقف دارای انواع مختلفی است. هر کدام از این انواع وقف به منظور خاصی کاربرد داشته و بد نیست که شخص واقف از آن مطلع باشد تا بتواند مالی را که وقف می‌کند بهتر مدیریت نماید.

در این مقاله از انصارالقرآن سعی کرده‌ایم تا توضیح مختصری از انواع وقف را برای شما بیان نمائیم.

انواع وقف بر اساس زمان

وقف بر حسب زمان به دو دسته تقسیم‌بندی می‌شود:

1. وقف منقطع: اگر شما مالی را نسبت به شخصی وقف کردید و شخص پس از مدتی از دنیا رفت، وقف منقطع صورت گرفته است.
2. وقف موبد یا همیشگی: در اینگونه وقف، زمان مشخصی در نظر گرفته نمی‌شود؛ مانند وقف زمین برای ساخت مدرسه برای عموم مردم

انواع وقف بر اساس منفعت

وقف براساس منفعت نیز دارای دو است:

1. وقف انتفاع: وقفی است که از درآمد برخوردار نبوده و از خود همان مال بهره برده می‌شود. وقف زمین برای ساخت مسجد نمونه‌ای از این نوع وقف است.
2. وقف منفعت: به وسیله درآمد مالی که وقف شده این نوع وقف صورت می‌گیرد. به طور مثال خانه‌ای اجاره داده می‌شود تا به وسیله اجاره آن به نیازمندان کمک شود.

انواع وقف بر اساس موقوف علیه

این دسته بندی یکی از انواع شناخته شده می‌باشد و شامل موارد زیر است:

1. وقف خاص: همانطور که از نامش پیداست، این نوع وقف شامل افراد مشخص و خاصی از عموم مردم می‌شود؛ به طور مثال وقف برای بیماران سرطانی بیمارستان فلان.
2. وقف عام: این وقف برخلاف وقف خاص بوده و برای عموم مردم صورت می‌گیرد؛ به طور مثال وقف زمین برای ساخت مدرسه قرآنی. نام دیگر وقف عام، وقف بر جهت نیز می‌باشد.

وقف مشترک و انواع آن

وقف مشترک که مرکب نیز نام دارد به معنای وقف برای افراد خاص و عام جامعه به طور همزمان می‌باشد. این وقف به دو روش صورت می‌گیرد:

• واقف مال خود را ابتدا به فرزندان و سپس به طور مثال به دانش‌آموزان محروم وقف می‌کند. در این نوع وقف مال پس از فوت فرزندان به دانش‌آموزان محروم برسد.
• واقف مال خود را به فرزندان و سپس به نوادگان و نتیجه و طبقات بعدی موروثی وقف می‌کند و قسمت مشخص دیگری از مال خود را به افراد دیگری از جامعه وقف می‌کند.

وقف بر حمل

وقفی است که موقوفٌ‏علیه آن، جنین یا حملی است که هنوز به دنیا نیامده است. جدا از نظراتی که در مورد صحت این وقف بین فقها وجود دارد، از نظر قوانین موجود در حقوق مدنی ایران، وقف بر حمل صحیح است؛ چراکه طبق قانون و به عنوان یک حکم عام، حمل از همه حقوق مدنی بهره‏مند است (ماده 957 قانون مدنی) و بهره‏مندی از عواید وقف نیز یکی از انتفاعات و حقوق مدنی به‏ شمار می‏رود.

وآنگهی، با در نظر گرفتن اصلِ صحّت و جواز، نصّ قانونی دایر بر منع از وقف بر حمل وجود ندارد. در هر حال صحّت وقف بر حمل مشروط به این است که او زنده متولد شود.

وقف بر کافر

وقف بر کافر دو نوع است. وقف بر والدین کافر و ذوی‌الارحام صحیح است اما وقف بر کافر حربی یا مرتد فطری جایز نیست.

وقف بر مجهول

وقف بر مجهول در نوع خاص خود به این معناست که موقوف علیهم آن معین نیست. اما در نوع عام خود به معنای وقف مجهول المصرف است.

وقف بر معابد کفار

وقف مال بر معابد کفّار (مثل وقف فرش یا صندلی برای کلیسا) از مسلمان باطل است، ولی از غیرمسلمان اشکالی ندارد.

وقف به قصد اضرار به دیان

دیان به معنای طلبکاران شخص می‌باشد. اگر فردی با هدف اینکه طلب بستانکارانش وصول نگردد، همه مال خود یا بخشی از آن را وقف نماید و در این صورت اموال باقیمانده دیونش را جبران نکند، این وقف را وقف به قصد اضرار به دیان می‌گویند. در این نوع وقف، طلبکاران امکان ابطال وقف را خواهند داشت.

وقف بر معدوم

به این معناست که شخص مال خود را بر مردگان و یا کسی که قابلیت موجود شدن ندارد وقف کند. این وقف باطل است.

وقف بر معدوم به تبع موجود

مال بر شخص وقف شود و سپس به شخص دیگری که وجود ندارد وقف شود.

وقف بر مقاصد غیرمشروع

وقف باید برای مصارف مشروع و اخلاقی صورت بگیرد که در غیر اینصورت به آن وقف بر مقاصد غیرمشروع می‌گویند و باطل است.

وقف بر نفس

واقف عین مال را بر خود وقف کند یا در وقف خاص خود نیز شماری از موقوف علیهم باشد. این وقف باطل است مگر آنکه واقف وقف عام نموده باشد.

وقف حیوان

این وقف بدان معناست که صاحب حیوان آن را از مالکیت خود خارج و منافع آن را برای جهت خاصی بدون تعیین زمان اختصاص بدهد. مثل وقف اسب برای سفر زائرین.

وقف در مرض موت

اگر شخصی در حین بیماری بخشی از اموال خود را وقف نموده و در همان دوران بیماری از دنیا برود، وقف در مرض موت رخ داده است.

وقف متصرفی

موقوفاتی که توسط اداره آنها بر عهده سازمان اوقاف و امور خیریه است.

وقف مشاع

اگر دو نفر درمورد مالی بایکدیگر شریک باشند و یکی از آنها حصه خود از آن مال را وقف کند، وقف مشاع رخ داده است.

وقف معلق بر فوت

وقفی که براساس وصیت شخص صورت می‌گیرد. از آن نظر به آن معلق گویند که موکول به از دنیا رفتن فرد می‌باشد.

جمع بندی

در این نوشتار سعی کردیم تا به انواع وقف و توضیحات هریک بپردازیم. البته در قوانین کشور ما تعداد دیگری از انواع وقف مال وجود دارند که شاید چندان کاربردی نباشند. به همین دلیل ما در اینجا به معرفی مهمترین و معروف‌ترین انواع وقف پرداختیم.

امیدواریم که این توضیحات برای شما مفید بوده باشد.

وقف مال در راه قرآن به کمک انصارالقرآن

وقف مال در راه قرآن و به خصوص تربیت قرآنی ارزشی بی‌پایان دارد. اگر به دنبال آن هستید تا عملی انجام دهید که بتوانید از برکات آن چه در دنیای فانی و چه در دنیای باقی بهره ببرید، مال خود را در راه قرآن وقف کنید.

اگر قصد وقف در راه قرآن و تربیت نسلی قرآنی دارید، انصارالقرآن در خدمت شماست. به منظور راهنمایی بیشتر می‌توانید با ما تماس بگیرید و یا عدد 2 را به سامانه پیامکی 50002024 ارسال نمایید.

همچنین برای اهدای کمک‌های مالی از طریق صفحه حمایت از تربیت قرآنی می‌توانید اقدام نمائید.

کودکان محروم بی‌شماری در انتظار کمک‌های مالی شما هستند تا از طعم آموزش و تربیت قرآنی بهره‌مند شوند.